پرش به محتوا 
آسیبهای عضلانی و مفصلی میتوانند برای مدتی فرد را از انجام بسیاری از فعالیتهای ورزشی دور کنند. درد، کاهش قدرت عضلات، محدودیت حرکتی و ترس از تشدید آسیب، از جمله عواملی هستند که باعث میشوند بازگشت به ورزش برای بعضی افراد دشوار باشد.
در سالهای اخیر، تمرین EMS (Electrical Muscle Stimulation) یا تحریک الکتریکی عضلات بهعنوان یکی از روشهای جدید تمرینی مورد توجه قرار گرفته است. در این روش، پالسهای الکتریکی کنترلشده باعث تحریک انقباض عضلات میشوند و تمرین را میتوان با شدت و حرکات متناسب با شرایط فرد تنظیم کرد.
اما یک سؤال مهم وجود دارد:
آیا EMS برای افراد آسیبدیده مناسب است؟
پاسخ به نوع آسیب، مرحله بازتوانی، وضعیت جسمانی فرد و نحوه اجرای تمرین بستگی دارد. شواهد علمی نشان میدهند که EMS، بهخصوص در قالب تمرینات کل بدن یا WB-EMS، میتواند در برخی افراد به حفظ و بهبود عملکرد عضلات کمک کند و در بعضی مطالعات نیز برای کمردرد مزمن غیراختصاصی نتایج امیدوارکنندهای داشته است؛ اما نباید آن را جایگزین ارزیابی پزشکی یا فیزیوتراپی دانست.
در این مقاله بررسی میکنیم که EMS چگونه میتواند برای برخی افراد دارای محدودیت حرکتی یا سابقه آسیب مورد استفاده قرار گیرد و چه نکاتی باید پیش از شروع آن در نظر گرفته شود.
EMS چگونه عضلات را تحریک میکند؟
در تمرین EMS، الکترودهایی روی بخشهای مشخصی از بدن قرار میگیرند. دستگاه پالسهای الکتریکی کنترلشدهای ایجاد میکند که باعث تحریک انقباض عضلات میشوند.
در تمرینات EMS، شدت تحریک قابل تنظیم است و مربی میتواند با توجه به سطح فرد، شرایط بدنی و هدف تمرین، تنظیمات را تغییر دهد.
یکی از ویژگیهای این روش، امکان ترکیب تحریک الکتریکی با حرکات ساده و کنترلشده است. به همین دلیل، EMS در برخی برنامههای تمرینی میتواند برای افرادی که انجام تمرینات سنتی برایشان دشوار است، یک گزینه قابل بررسی باشد.
البته این موضوع به معنای مناسب بودن EMS برای همه افراد آسیبدیده نیست.
چرا EMS ممکن است برای بعضی افراد آسیبدیده مفید باشد؟
افرادی که مدتی به دلیل آسیب کمتر حرکت کردهاند، ممکن است با کاهش قدرت یا توده عضلانی مواجه شوند. حفظ فعالیت عضلات در دورههای محدودیت حرکتی اهمیت زیادی دارد.
مطالعات انجامشده روی WB-EMS در افراد غیرورزشکار نشان دادهاند که این روش میتواند در برخی شرایط با بهبود توده عضلانی و عملکرد عضلات همراه باشد. همچنین شواهدی درباره کاهش کمردرد مزمن غیراختصاصی و بهبود قدرت عضلات تنه وجود دارد.
بنابراین میتوان گفت EMS ممکن است بهعنوان بخشی از یک برنامه تمرینی یا بازتوانیِ کنترلشده مورد استفاده قرار گیرد؛ اما میزان اثر آن به شرایط فرد و نوع مشکل بستگی دارد.
۱. کمک به حفظ قدرت و توده عضلانی
یکی از مشکلاتی که بعد از آسیب یا کاهش فعالیت ممکن است اتفاق بیفتد، ضعیف شدن عضلات است.
وقتی فرد برای مدتی فعالیت خود را کاهش میدهد، عضلات نیز تحریک کمتری دریافت میکنند. تمرین EMS میتواند با ایجاد انقباض عضلانی، به حفظ فعالیت عضلات کمک کند.
البته EMS نباید بهعنوان جایگزین همیشگی تمرینات حرکتی و قدرتی در نظر گرفته شود. در بسیاری از موارد، هدف اصلی این است که فرد بهتدریج و با توجه به شرایط خود، دوباره به فعالیتهای معمول بازگردد.
۲. کاهش فشار ناشی از تمرینات سنگین
یکی از ویژگیهایی که باعث شده EMS مورد توجه قرار بگیرد، امکان انجام تمرین با حرکات نسبتاً ساده و قابل کنترل است.
برای فردی که هنوز آمادگی انجام تمرینات سنگین را ندارد، ممکن است برنامهای با شدت و دامنه حرکتی مناسب، نسبت به شروع ناگهانی تمرینات سنگین قابل کنترلتر باشد.
اما «کمفشار بودن» به معنای «بدون فشار بودن» نیست.
تحریک الکتریکی همچنان میتواند بار قابل توجهی به عضلات وارد کند و تنظیم نادرست شدت تمرین میتواند باعث عوارض شود. بنابراین شدت EMS باید بهصورت تدریجی و متناسب با شرایط فرد تنظیم شود.
۳. EMS و کمردرد؛ یکی از زمینههای مورد مطالعه
یکی از حوزههایی که درباره EMS تحقیقات بیشتری انجام شده، کمردرد مزمن غیراختصاصی است.
در یک مطالعه تصادفی کنترلشده، افرادی که دچار کمردرد مزمن غیراختصاصی بودند، پس از یک برنامه ۱۲ هفتهای WB-EMS کاهش قابل توجهی در شدت درد و افزایش قدرت عضلات تنه نشان دادند.
مطالعات دیگری نیز نتایج امیدوارکنندهای درباره تأثیر WB-EMS بر کمردرد گزارش کردهاند. با این حال، وقتی EMS با تمرینات تقویتکننده معمولی مقایسه شده، تفاوت مشخصی در میزان کاهش درد مشاهده نشده است؛ بنابراین نمیتوان گفت EMS الزاماً از تمرینات معمول بهتر است.
یک مرور سیستماتیک و متاآنالیز جدیدتر نیز شواهدی از بهبود درد و عملکرد در افراد مبتلا به کمردرد مزمن غیراختصاصی گزارش کرده است، هرچند همچنان به تحقیقات بیشتر برای تعیین بهترین پروتکل نیاز است.
۴. آیا EMS بعد از آسیب یا جراحی مناسب است؟
این قسمت اهمیت زیادی دارد.
نباید گفت هر فردی که آسیب دیده یا جراحی کرده میتواند بلافاصله EMS انجام دهد.
بعد از جراحی یا آسیب جدی، ابتدا باید وضعیت فرد توسط پزشک یا متخصص توانبخشی بررسی شود. زمان شروع تمرین، نوع حرکات، شدت تمرین و حتی استفاده از تحریک الکتریکی باید متناسب با شرایط فرد تعیین شود.
در واقع EMS میتواند در بعضی برنامههای بازتوانی بهعنوان یک ابزار کمکی مورد استفاده قرار گیرد، اما تصمیمگیری درباره آن باید بر اساس نوع آسیب و مرحله بهبودی انجام شود.
آیا EMS برای آسیب زانو مناسب است؟
آسیبهای زانو انواع مختلفی دارند؛ از مشکلات عضلانی و ضعف پس از بیتحرکی گرفته تا آسیبهای رباطی، غضروفی یا شرایط پس از جراحی.
به همین دلیل نمیتوان یک نسخه یکسان برای همه افراد ارائه کرد.
ممکن است برای فردی که به دلیل آسیب، عضلات اطراف پا ضعیف شدهاند، تمرینات کنترلشده بخشی از برنامه بازتوانی باشند؛ اما فرد دیگری ممکن است در مرحلهای باشد که هنوز انجام بعضی حرکات برای او مناسب نباشد.
بنابراین در آسیبهای زانو، نوع آسیب و مرحله بازتوانی مهمتر از خود دستگاه EMS است.
آیا EMS برای آسیب شانه مناسب است؟
در مورد شانه نیز شرایط مشابهی وجود دارد.
درد شانه میتواند دلایل بسیار متفاوتی داشته باشد و برنامه تمرینی مناسب برای هر مشکل یکسان نیست.
اگر فردی دچار محدودیت حرکتی، التهاب یا آسیب ساختاری باشد، افزایش ناگهانی فعالیت عضلات میتواند مناسب نباشد.
به همین دلیل، استفاده از EMS برای افراد دارای مشکلات شانه باید پس از ارزیابی شرایط فرد و با تنظیم دقیق برنامه تمرینی انجام شود.
EMS چه زمانی میتواند انتخاب مناسبی باشد؟
EMS ممکن است برای افرادی که:
- به دنبال یک روش تمرینی کنترلشده هستند
- به دلیل شرایط بدنی نمیتوانند تمرینات سنگین انجام دهند
- دچار ضعف عضلانی پس از یک دوره کمتحرکی شدهاند
- کمردرد مزمن غیراختصاصی دارند
- میخواهند در کنار سایر تمرینات، فعالیت عضلات خود را تقویت کنند
بهعنوان یکی از گزینههای تمرینی مورد بررسی قرار گیرد.
اما نکته مهم این است که «مناسب بودن» به شرایط هر فرد بستگی دارد.
چه کسانی نباید بدون بررسی تخصصی EMS انجام دهند؟
EMS یک روش تمرینی جدی است و نباید صرفاً به دلیل کوتاه بودن جلسات یا کمفشار به نظر رسیدن حرکات، آن را برای همه مناسب دانست.
برخی شرایط پزشکی و عوامل خطر میتوانند نیازمند ارزیابی تخصصی یا محدودیت استفاده از WB-EMS باشند. دستورالعملهای جدید نیز بر اهمیت غربالگری، آموزش مربی و رعایت اصول ایمنی در استفاده از WB-EMS تأکید دارند.
بنابراین اگر فرد:
- اخیراً جراحی داشته است
- آسیب حاد دارد
- درد شدید یا غیرمعمول دارد
- بیماری زمینهای مهم دارد
- از تجهیزات پزشکی خاص استفاده میکند
- یا درباره مناسب بودن EMS برای شرایط خود مطمئن نیست
باید پیش از شروع تمرین با پزشک یا متخصص مربوطه مشورت کند.
آیا EMS میتواند جایگزین فیزیوتراپی شود؟
خیر.
این یکی از مهمترین نکاتی است که باید درباره EMS بدانیم.
فیزیوتراپی و بازتوانی ممکن است شامل ارزیابی حرکتی، تمرینات اختصاصی، آموزش الگوی صحیح حرکت، کنترل درد، افزایش دامنه حرکتی و بازگشت تدریجی به فعالیت باشد.
EMS تنها یکی از ابزارهایی است که ممکن است در بعضی برنامهها مورد استفاده قرار گیرد.
بنابراین بهتر است به EMS به چشم یک ابزار کمکی در مسیر تمرین و بازتوانی نگاه کنیم، نه یک درمان مستقل برای تمام آسیبها.
آیا EMS بدون خطر است؟
مانند هر روش تمرینی دیگری، EMS نیز باید اصولی انجام شود.
در مطالعات WB-EMS، در صورت استفاده صحیح و تحت نظارت، این روش عموماً قابل استفاده گزارش شده است؛ اما عوارض و افزایش برخی شاخصهای عضلانی مانند CK نیز در بعضی شرایط گزارش شده و استفاده بیش از حد یا تنظیم نامناسب شدت میتواند مشکلساز باشد.
به همین دلیل، اولین جلسه نباید با بالاترین شدت ممکن انجام شود.
شدت تحریک باید بهصورت تدریجی تنظیم شود و بدن فرد فرصت سازگاری داشته باشد.
مهمترین نکته: EMS برای هر فرد باید شخصیسازی شود
یکی از اشتباهات رایج در تمرینات EMS این است که تصور کنیم یک برنامه مشخص برای همه افراد مناسب است.
در حالی که شرایط یک فرد ۲۵ ساله با درد مزمن کمر با فردی که بهتازگی از یک آسیب ورزشی برگشته، کاملاً متفاوت است.
سن، سابقه ورزشی، نوع آسیب، میزان درد، قدرت عضلات، سطح آمادگی جسمانی و هدف فرد باید در طراحی برنامه مورد توجه قرار بگیرند.
به همین دلیل، شخصیسازی تمرین یکی از مهمترین اصول استفاده ایمن و مؤثر از EMS است.
تجربه تمرین EMS در الافیت
در الافیت، هدف از تمرین EMS صرفاً افزایش شدت تمرین نیست.
هر فرد شرایط بدنی متفاوتی دارد و به همین دلیل برنامه تمرینی باید متناسب با وضعیت و هدف او تنظیم شود.
اگر فردی سابقه آسیب یا محدودیت حرکتی داشته باشد، این موضوع باید پیش از شروع تمرین مشخص شود تا برنامه بر اساس شرایط او تنظیم شود.
هدف این نیست که فرد در کوتاهترین زمان ممکن بیشترین فشار را تحمل کند؛ هدف این است که با کنترل مناسب، بدن را به سمت فعالیت بیشتر و عملکرد بهتر هدایت کنیم.
جمعبندی
EMS میتواند برای برخی افراد دارای محدودیت حرکتی، ضعف عضلانی یا بعضی مشکلات مزمن، یک گزینه تمرینی قابل بررسی باشد.
شواهد علمی، بهخصوص درباره کمردرد مزمن غیراختصاصی و بهبود عملکرد عضلات، نتایج امیدوارکنندهای نشان دادهاند؛ اما هنوز نمیتوان EMS را درمان قطعی یا جایگزین تمام روشهای بازتوانی دانست.
اگر آسیب دیدهاید، مهمترین قدم این نیست که سریعترین روش تمرینی را انتخاب کنید؛ بلکه باید ابتدا مشخص شود چه نوع فعالیتی در مرحله فعلی برای بدن شما مناسب است.
EMS در صورت انتخاب درست، تنظیم صحیح شدت و اجرای اصولی میتواند بخشی از این مسیر باشد.
بدن هر فرد متفاوت است؛ بنابراین برنامه تمرینی هم باید متفاوت باشد.
اگر سابقه آسیب یا محدودیت حرکتی دارید و میخواهید بدانید آیا EMS برای شرایط شما مناسب است یا خیر، بهتر است پیش از شروع تمرین، وضعیت خود را با متخصص مربوطه بررسی کنید و سپس برنامهای متناسب با شرایط بدنی خود داشته باشید.
